บทที่ ๓ กรรม ๑๒

บทที่ ๓: กรรม ๑๒ (การจำแนกกรรมตามหลักธรรม)

การจำแนกกรรม ๑๒ ประเภทเพื่อความเข้าใจที่ลึกซึ้งในกฎแห่งกรรม (วิบาก)

๑. กรรมหมวดที่ ๑ (จำแนกตามหน้าที่)

1. ชนกกรรม: กรรมที่นำไปเกิด (กำหนดภพชาติ)
2. อุปถัมภกกรรม: กรรมที่ช่วยอุปถัมภ์ให้ชนกกรรมให้ผลดีหรือชั่วได้นานขึ้น
3. อุปปีฬกกรรม: กรรมที่บีบคั้นให้ชนกกรรมให้ผลไม่เต็มที่
4. อุปฆาตกกรรม: กรรมตัดรอน (ตัดรอนชนกกรรมไม่ให้เกิดผล หรือตัดรอนวิบากที่กำลังให้ผล)

๒. กรรมหมวดที่ ๒ (จำแนกตามลำดับการให้ผล)

1. ครุกรรม: กรรมหนัก (ให้ผลก่อนกรรมอื่น เช่น อนันตริยกรรม)
2. อาสันนกรรม: กรรมที่ทำเมื่อใกล้ตาย (ถ้าไม่มีครุกรรม จะให้ผลเป็นอันดับสอง)
3. อาจิณณกรรม: กรรมที่ทำจนเป็นความเคยชิน (ถ้าไม่มีสองข้อแรก จะให้ผล)
4. กตัตตากรรม: กรรมที่ทำด้วยเจตนาอ่อน (กรรมที่ให้ผลสุดท้าย)

๓. กรรมหมวดที่ ๓ (จำแนกตามเวลาการให้ผล)

1. ทิฏฐธัมมเวทนียกรรม: กรรมให้ผลในปัจจุบันชาติ
2. อุปปัชชเวทนียกรรม: กรรมให้ผลในชาติหน้า
3. อปราปริยเวทนียกรรม: กรรมให้ผลในชาติถัด ๆ ไป
4. อโหสิกรรม: กรรมที่ไม่มีผลแล้ว (เพราะไม่ได้โอกาสให้ผล)