บทที่ ๕ สมถกรรมฐาน (รายละเอียด)

บทที่ ๕: สมถกรรมฐาน

๑. ธรรมที่เป็นอารมณ์ของสมถกรรมฐาน ตามนัยพระบาลี

การกำหนดอารมณ์ (วัตถุ) ของสมาธิ เช่น การเพ่งกสิณ ๑๐, อสุภะ ๑๐, อานาปานสติ (ลมหายใจ)

๒. ธรรมที่เป็นอารมณ์ของสมถกรรมฐาน ตามนัยอรรถกถา

การกำหนดอารมณ์ ๔๐ อย่าง (กัมมัฏฐาน ๔๐) ซึ่งละเอียดกว่าในพระบาลี

๓. จริต ๖ (อัธยาศัยที่แตกต่างกัน)

อัธยาศัย ๖ ประเภทของบุคคล ซึ่งต้องเลือกอารมณ์กรรมฐานให้เหมาะสม:

1. ราคจริต (หนักรัก)
2. โทสจริต (หนักโกรธ)
3. โมหจริต (หนักหลง)
4. สัทธาจริต (หนักศรัทธา)
5. พุทธิจริต (หนักปัญญา)
6. วิตกจริต (หนักฟุ้งซ่าน)

๔. นิมิต ๓ (เครื่องหมายของสมาธิ)

1. บริกรรมนิมิต: ภาพที่เห็นจากการบริกรรม (เช่น ภาพวงกลมกสิณ)
2. อุคคหนิมิต: ภาพติดตาที่เกิดขึ้นเมื่อหลับตา
3. ปฏิภาคนิมิต: ภาพเสมือนจริงที่ใสสว่าง เกิดจากความสงบขั้นสูง

๕. ภาวนา ๓ (การอบรมจิตใจ)

1. ทานภาวนา: อบรมด้วยการให้ทาน
2. สีลภาวนา: อบรมด้วยการรักษาศีล
3. ภาวนามัย: อบรมด้วยการเจริญสมาธิและปัญญา

๖. สมาธิ ๓ (ระดับสมาธิ)

1. ขณิกสมาธิ: สมาธิชั่วขณะ
2. อุปจารสมาธิ: สมาธิเกือบจะเข้าถึงฌาน
3. อัปปนาสมาธิ: สมาธิแน่วแน่ถึงขั้นฌาน

๗. ฌานสมาบัติ (ขั้นฌาน)

ลำดับขั้นของความสงบทางจิตใจ มีตั้งแต่ ปฐมฌาน ถึง อรูปฌาน