บทเรียนธรรมศึกษา

บทที่ ๗: วิปัสสนากรรมฐาน

วิปัสสนา (Vipassana): ปัญญาที่เห็นแจ้ง, การเห็นแจ้งตามความเป็นจริงของสภาพธรรม (เห็นไตรลักษณ์)

คือ สภาพธรรมทั้งหลายที่ปรากฏตามความเป็นจริง (ปรมัตถธรรม) ได้แก่ รูป นาม ขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘ ที่มีลักษณะเป็น อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

เหตุที่ทำให้วิปัสสนาเกิด คือ ความเพียร (วิริยะ), การกำหนดอารมณ์ (สติ), การพิจารณาธรรม (ปัญญา)

คือ ตัวปัญญาที่กำหนดรู้ลักษณะของสภาพธรรมตามไตรลักษณ์

หน้าที่: กิจที่พึงทำคือการรู้แจ้งแทงตลอดในอริยสัจ ๔; ผล: นำไปสู่การตัดกิเลสและบรรลุมรรคผลนิพพาน

มี **สติ** เป็นหลัก (สติปัฏฐาน ๔), กำหนดรู้ **รูป** และ **นาม** ที่ปรากฏอยู่ในปัจจุบันขณะ เพื่อเห็นการเกิดดับของมัน

คฤหัสถ์และบรรพชิตทุกคนสามารถปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานได้

นิวรณ์ ๕, การไม่เห็นความสำคัญของการปฏิบัติ, การปฏิบัติที่ผิดวิธี

ทำให้เกิดปัญญาเห็นแจ้ง, บรรเทาและละกิเลส, เป็นหนทางสู่ความดับทุกข์ (นิพพาน)