บทที่ ๔ วิมุตติ: ความหลุดพ้น

บทที่ ๔: วิมุตติ: ความหลุดพ้น

วิมุตติ (Vimutti): ความหลุดพ้นจากกิเลสและกองทุกข์ทั้งปวง เป็นจุดหมายของการปฏิบัติธรรม

๑. เครื่องบดบังวิมุตติ

สิ่งที่บดบังไม่ให้เกิดความหลุดพ้นคือ **นิวรณ์ ๕** (กามฉันท์, พยาบาท, ถีนมิทธะ, อุทธัจจกุกกุจจะ, วิจิกิจฉา) และ **อวิชชา** (ความไม่รู้แจ้ง)

๒. ความหมายของวิมุตติตามพระบาลีและตามอรรถธิบายของพระอรรถกถาจารย์

วิมุตติแบ่งเป็น ๕ ประเภท:

1. ตทังควิมุตติ: หลุดพ้นด้วยองค์ธรรมนั้น ๆ (ชั่วคราว)
2. วิกขัมภนวิมุตติ: หลุดพ้นด้วยการข่มไว้ (ด้วยสมาธิ)
3. สมุจเฉทวิมุตติ: หลุดพ้นด้วยการตัดขาด (ด้วยอริยมรรค)
4. ปฏิปัสสัทธิวิมุตติ: หลุดพ้นด้วยความสงบระงับ (ด้วยอริยผล)
5. นิสสรณวิมุตติ: หลุดพ้นด้วยการสลัดออกไปได้ (นิพพาน)