บทที่ ๑ ธรรมหมวด ๓ (ติกะ)

บทที่ ๑: ธรรมหมวด ๓ (ติกะ)

๑. ปิฎก ๓ (พระไตรปิฎก)

คือ คัมภีร์หลักในพระพุทธศาสนา มี ๓ ส่วน:

1. พระวินัยปิฎก: ว่าด้วยระเบียบ กฎเกณฑ์ และข้อบังคับสำหรับภิกษุและภิกษุณี
2. พระสุตตันตปิฎก: ว่าด้วยพระธรรมเทศนา คำสอน และเรื่องราวต่าง ๆ ของพระพุทธเจ้าและสาวก
3. พระอภิธรรมปิฎก: ว่าด้วยหลักธรรมที่เป็นความจริงสูงสุดเกี่ยวกับปรมัตถธรรม (ธรรมะที่ละเอียด)

๒. พุทธจริยา ๓ (การบำเพ็ญประโยชน์ของพระพุทธเจ้า)

1. โลกัตถจริยา: บำเพ็ญประโยชน์แก่โลก (สอนสัตว์ให้พ้นทุกข์)
2. ญาตัตถจริยา: บำเพ็ญประโยชน์แก่พระญาติ
3. พุทธัตถจริยา: บำเพ็ญประโยชน์ในฐานะพระพุทธเจ้า (ปฏิบัติพระพุทธกิจ)

๓. วัฏฏะ ๓ (วงจรแห่งการเวียนว่ายตายเกิด)

วงจรแห่งทุกข์ที่หมุนเวียนอยู่ไม่จบสิ้น:

1. กิเลสวัฏฏ์: วงจรกิเลส (ความโลภ โกรธ หลง)
2. กรรมวัฏฏ์: วงจรกรรม (การกระทำตามกิเลส)
3. วิปากวัฏฏ์: วงจรวิบาก (ผลของการกระทำ เช่น การเกิดใหม่)

๔. สิกขา ๓ (ไตรสิกขา)

ข้อปฏิบัติเพื่อการฝึกฝนตนเองสู่ความหลุดพ้น:

1. อธิศีลสิกขา: การฝึกฝนในด้านศีล (กาย วาจา)
2. อธิจิตตสิกขา: การฝึกฝนในด้านจิต (สมาธิ)
3. อธิปัญญาสิกขา: การฝึกฝนในด้านปัญญา (ความรู้แจ้ง)

๕. สามัญญลักษณะ ๓ (ไตรลักษณ์)

ลักษณะสามัญที่ธรรมชาติของสังขารทั้งปวงมีร่วมกัน:

1. อนิจจัง: ความไม่เที่ยง ไม่คงที่
2. ทุกขัง: ความทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ (เป็นทุกข์)
3. อนัตตา: ความไม่มีตัวตนที่แท้จริง ไม่สามารถบังคับบัญชาได้