บทที่ ๒ ธรรมหมวด ๕ (ปัญจกะ)

บทที่ ๒: ธรรมหมวด ๕ (ปัญจกะ)

๑. นิวรณ์ ๕ (เครื่องกั้นความดี)

สิ่งกั้นจิตไม่ให้บรรลุความดีหรือความสงบ (อุปสรรคของการทำสมาธิ):

1. กามฉันท์: ความพอใจในกามารมณ์
2. พยาบาท: ความอาฆาตปองร้าย
3. ถีนมิทธะ: ความหดหู่และเซื่องซึม (เกียจคร้าน)
4. อุทธัจจกุกกุจจะ: ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ
5. วิจิกิจฉา: ความสงสัยลังเลในหลักธรรม

๒. ขันธ์ ๕ (ส่วนประกอบของชีวิต)

ส่วนประกอบที่เรายึดมั่นว่าเป็นตัวเรา (เป็นที่ตั้งของความทุกข์):

1. รูป: ร่างกายและส่วนที่เป็นวัตถุทั้งหมด
2. เวทนา: ความรู้สึก (สุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์)
3. สัญญา: ความจำได้หมายรู้
4. สังขาร: ความคิดปรุงแต่งและเจตนา
5. วิญญาณ: ความรู้แจ้งอารมณ์ (การรับรู้ผ่านอายตนะ)

๓. เวทนา ๕ (ความรู้สึก)

การจำแนกความรู้สึก (เวทนา) ตามการรับรู้:

1. สุข: ความรู้สึกสบายกายสบายใจ
2. ทุกข์: ความรู้สึกไม่สบายกายไม่สบายใจ
3. โสมนัส: ความรู้สึกดีใจ ปีติยินดี (สุขทางใจ)
4. โทมนัส: ความรู้สึกเสียใจ ไม่พอใจ (ทุกข์ทางใจ)
5. อุเบกขา: ความรู้สึกเฉย ๆ วางใจเป็นกลาง